Tjetërgjë do kisha dëshiruar të përfshija në këto ndërhyrje të para në Blog. Por rrjedha e ngjarjeve imponohet…

Po marr përsëri penën, në dëm të kohës së paktë dhe punëve të shumta. Dhe po e bëj jo për t’u marrë me veten, por sepse vazhdoj të ushqej ndjenjën e angazhimit ndaj Shqipërisë – e drejta e detyra ime si qytetare kjo, e largqoftë sikur t’ia lejoja njeriu të ma mohonte, apo të heshtja ndaj pavërtetësive e llagapeve të ngjitura pa pikë sinqeriteti, veç me qëllimin për të mbjellë ngatërresë në lexuesin dhe publikun në përgjithësi.
Këto ditë kam dëgjuar disa bashëkombas (të pakët në numër, fatmirësisht) të etiketojnë si “patetizëm” përmbajtjen dhe tonin e letrës së hapur që i shkrova para pak ditësh Kryeministrit italian Silvio Berlusconi. Lexova edhe shkrimin e datës 16 shkurt të një bashkëkombasi i cili, i zellshëm që të qëmtojë ndërhyrjen time në të përditshmen “La Repubblica” – përcjellë nga Shekulli e të tjera të përditshme shqiptare – me një lehtësi habitëse rreshton në argumentimin e tij emra të mëdhenj të kulturës botërore për t’i dhënë kështu solemnitet, peshë dhe shkëlqim fjalëve të tij.

Ndaj, për respekt kundrejt Angelopoulos, Fò, Leoncavallo-s e Benigni-t, dhe sidomos për respekt ndaj çdo shqiptari, e quaj me vend të merrem me disa koncepte të cilat shpresoja se ndërkohë duhej të ishin të qartë, por kështu nuk qenka, ndaj lipset të spjegohen, dhe këtu e kam fjalën për: burimin; rolin (në këtë rast institucional) dhe kontekstin.

Nëse Iliri, Hyseni apo Tani këpusin shakara pa kripë e fyese darkave në Bar Sport (po e quaj kështu thjesht për lehtësinë e rrëfimit), kjo është puna e tyre. Hyn në të drejtën e fjalës, të të shprehurit. Pra burimi është një njeri i zakonshëm si shumë të tjerë, që nuk mbulon asnjë rol institucional dhe gëzon lirinë të argëtohet ashtu si ia ka ënda (edhe sikur fjalët që përdor të jenë të diskutueshme për nga shija.) Konteksti në këtë rast është bari, mejhania, darkave vonë, kur ndoshta njeriu në fjalë e ka ngritur bërrylin e ka pirë ca si tepër. Hysa apo Liri pra janë në qejf të tyre – përsa më përket. Nëse gjendem në atë bar e ma kap veshi, mund edhe të mendoj se batutat që bëjnë janë vulgare apo të cekta. Jam e lirë ta mendoj, apo jo?

Në vijim të kësaj, nëse zoti Silvio Berlusconi këput broçkulla në Bar Sport darkave, çështja bëhet më delikate: burimi në fjalë është një personazh i njohur publik i cili gjatë ditës mbulon një rol institucional, zyrtar, shumë të rëndësishëm – ndonëse mbrëmjeve ka edhe ai të drejtën, deri në njëfarë mase, të ngrerë një a disa gota, kjo hyn në të drejtat e qytetarit të lirë meqë në Bar Sport ai po argëtohet si çdo qytetar. Situata është megjithatë delikate, sepse nëse një individ, gazetar apo jo, kalon andejpari e regjistron profkat e shakatë e tepruara të Silvio B. dhe të nesërmen i vë online, ka shumë mundësi që dikush të indinjohet për këtë dhe me shumë gjasë lehtësia e papërmbajtshme e zotërisë të marrë ngjyra të një skandali të përmasave të vogla apo të mëdha. Berlusconi pa dyshim do të mbrohej duke thënë se “ishin thjesht batuta humori shprehur si qytetar i thjeshtë dhe me qëllim krejt të mirë”. Por më pas, përgjegjësi i komunikacionit i Berlusconit personazh publik do të derdhë djersë duke u rrekur të shuajë zjarrin. E këtu zallahia do të mbyllet, me ndonë pasojë të vogël, gjithsesi, për arsye rivalitetesh politike…

Në të kundërt, nëse i njëjti Kryeministër Silvio Berlusconi këput profka fyese gjatë një konference shtypi në kuadrin e një takimi ndërkombëtar gjërat ndryshojnë kryekëput. Burimi është gjithmonë Berlusconi, roli është ai i kryetarit të ekzekutivit të shtetit italian dhe konteksti është zyrtar – jemi në një konferencë shtypi në fund të një takimi ndërkombëtar mes homologësh të dy shteteve. Si pasojë pesha, kujdesi, dhe serioziteti i fjalëve që përdoren duhen të ndjekin rregullat e etiketës dhe respektit të ndërsjelltë zyrtar ndërkombëtar. Dekodifikacioni, interpretimi, domethënia e të njëjtave broçkulla (përkatësisht bërë nga Iliri, Hyseni apo Silvio) bëhet në përputhje, dhe Jo Në Shpërfillje të burimit, rolit dhe kontekstit.

(Sikur Hyseni të këpuste batutat e Bar Sportit në dëm të Berlusconit gjatë konferencës së shtypit Berlusconi-Berisha, rojet e sigurimit do ta nxirrnin jashtë të gjorin Hysen pa shumë ceremonira e ndjenjë tolerance. Thjesht sepse Hyseni kësisoj ka zgjedhur kontekstin a gabuar.)

Ndaj është krejt evidente se “batutat e humorit” të këtij Kryeministri janë një fyerje flagrante e rregullave elementare diplomatiko-politike. Ai ishte në podium me liderin e një vendi, Shqipërisë, vend i cili, fatkeqsisht, përgjatë viteve ka bashkëpunuar e ka shkaktuar tregtinë e qenieve njerëzore (të “vajzave të bukura”, pikërisht) duke i shkaktuar vendit një vuajtje jo të vogël. Pa harruar asfare faktin që në këtë shitblerje “malli” janë pasuruar shumë njerëz si në Itali e si në Shqipëri. Dhe këtu ndalem, se kjo është temë më vete.
Që dikush duhej të thoshte se ajo frazë ishte jo thjesht e lehtë e karagjoze, por fyese, krejt pa vend, e papranueshme ishte, për mendimin tim, e domosdoshme. Pikë. Meqë Kryeministri ynë nuk u kundërvu por edhe para dy ditësh u rrek të përligjte lehtësinë e pafajshme të homologut të tij italian, sepse ai “kështu e ka, kështu është gatuar”, personalisht, ngaq kam gjithë të drejtën ta mendoj ndryshe, shkrova thjesht një faqe, as më shumë e as më pak.
Dhe të më ndjejë zoti Mark Marku i PD-së. Por mbetet bindja ime më e thellë se duhet guxuar përpara kujt të pështyn qoftë edhe në mënyre metaforike. Dhe shkrimtarja në fjalë nuk ka asfare patetizëm. E flet jo për të vënë veten në qendër të kushedi se çfarë, sepse për këtë nuk ka aspak nevojë. Aspak, për këtë ju siguroj. Flet thjesht sepse ka shkruar një investigim të gjatë në formë romani, e ka bërë pesë dokumentarë televizivë rreth kriminalitetit dhe trafikut mes Shqipërisë, Italisë, Afrikës Perëndimore e vendeve të ish Bashkimit Sovjetik. Dokumentarët janë aty, provë e së vërtetës që shkrimtarja/gazetarja po thotë, e jo gënjeshtra pazari.
Mund të diskutojmë gjatë, zotërinj të qeverisë shqiptare apo të opozicionit, kolegë të mediave, jam e hapur ndaj çdo kuvendi, konfrontimi, sqarimi, ndërtimi së bashku: por jo duke i shtënë shoshoqit me predha keqadashëse e aspak informuese për publikun. Ju pres të më ftoni, të na pyesni, jo mua, por në radhë të parë ato gazetare, gazetarë e studentë me origjinë shqiptare me banim në Itali të cilët i shkruan një letër edhe më të ashpër se imja zotit Berlusconi. Ftoni e kërkoni mendimin e njerëzve të mrekullueshëm të shoqërisë civile në Shqipëri. Le të bëjmë tryeza të rrumbullakta në të mirën e vendit tonë e jo në të mirën e egos apo karriges apo lavdisë personale.
Në vend të rrekeni të zvogëloni apo përqeshni punën tonë, zotërinj, kthehuni me kurajë e jepini një përgjigje atij që fyen “për gallatë” një popull të tërë. Diaspora shqiptare, siç e dini, ka qënë ajo që sëbashku me elementët e ndriçuar brenda vendit i dha Shqipërisë pavarësinë në 28 nëntor 1912. Elementët e diasporës shqiptare u helmuan, vranë, u persekutuan në emër të së drejtës shqiptare për të patur një gjuhë, letërsi, bosht kombëtar, krenari.

Tani po i kthehem kapeles së iluzionistit, shkrimit të  kolegut Vyshka, ku gjeta të hedhura emra, koncepte thjesht të palidhura, ku ngatërroheshin njerëz të shenjtë të kulturës e artit. Pra e domosdoshme të kaloj tek Roberto Benigni. “La vita è bella” lind nga një ide origjinale e mrekullueshme, kurajisht ikonoklaste. Por Roberto Benigni, njeri i një ndjeshmërie dhe thellësie të pashembullt, nuk ka shkuar kurrë në Auschwitz duke treguar barcoleta e duke u shqyer gazit sëbashku me gazetarët që e rrethonin nën ogurzezën parullë “Arbeit macht Frei”. Ashtu siç jam dhjetëfish e bindur që Benignit nuk i shkon kurrë as në aneks të mendjes të rrëfeje barcoleta pa kripë në Bar Sportin e fshatit toskan ku jeton. Sepse në këtë rast edhe Bar Sporti do të ishte, konteksti i gabuar. Roberto Benigni ka ditur të zgjedhë kontekstin e duhur.

(Ndaj, le të lëmë rehat – do të sugjeroja – Angelopuolos, Dario Fò e Leoncavallo: zakoni për të hedhur emra kuturu quhet në anglisht “name dropping” dhe është një zakon paksa fëmijëror i praktikuar zakonisht (e jo vetëm në Shqipëri) nga njerëz disi të pasigurt të cilët përpiqen të merren me përsiatje intelektuale mbi të cilat iu mungon një valixhe e mirëmbushur me instrumente të logjikës. Gjërat e hedhura e të shkundura sëbashku në një kapele cirku i krijojnë marramendje lexuesit, dhe nuk e ndihin të përparojë në analizën e çështjeve që na rrethojnë.)

Pika e fundit: e ashtuquajtura indiferencë e botës së mençur të qytetëruar ndaj batutave karagjoze të një Berluskoni, madje argëtimi me to – bindje kjo e artikullshkruesit Gentjan Vyshka – është një informacion krejt i pavërtetë që i shërbehet lexuesit të Shekullit. Dhe si i tillë, është dëmprurës. Siç dëmprurëse janë rrekjet për të vënë epitete e për të kthyer në qesharake letrën e E. Dones drejtuar Kavalierit. Falsiteti është një dashakeqësi që nuk më prek aspak, as edhe një fije të vetme, por më shqetëson për tjetër arsye, sepse roli ynë është të informojmë e jo të keqinformojmë.
Eshtë e Pavërtetë pra, e ashtuquajtura indiferencë e botës së qyetëruar ndaj Berluskonit. Shqipëria është një vend i vogël e pa peshë në jetën politike ndërkombëtare (për arsye ekonomike e demografike), por batuta e freskët rreth “vajzave të bukura shqiptare” – si edhe indinjata e mijëra italianëve e shqiptarëve ndaj “lehtësisë së karagjozit” janë përcjellë dje në Britaninë e madhe nga “Daily Telegraph”, në Francë nga “Le Figaro”, në Gjermani nga “Tagesspiegel” e Berlinit, duke cituar vetëm disa prej tyre. Një agjenci shtypi zvicerane e konsideroi berluskonatën e fundit: “për të vjellë”, dhe vijoi duke thënë: “Nuk është hera e parë që Kavalieri del me profka denigruese e mosrespektuese por po bëhet, çdo herë e më shumë, më i vështirë pranimi i një sjellje të tillë.”
Pra në Perëndim gjejnë kohën dhe energjinë të indinjohen për fyerjet vulgare të një kryeministri në kurriz të një populli të vogël dhe jo influent si Shqipëria. Dhe unë, sinqerisht, nuk e rrok dot se përse duhet të jemi pikërisht ne, shqiptarët që duhet ta përligjim zotërinë në fjalë e të ulim kokën duke thënë: “Sa humor që ke, zoti Padron.”

(segue: versione in italiano)

Il cappello dell’illusionista e il peso delle parole

Prendo ancora la penna in mano, a dispetto della terribile mancanza di tempo e del carico di lavoro. Lo faccio non per occuparmi di me, ma perché continuerò a coltivare l’ impegno verso l’Albania – mio sacrosanto diritto e dovere, e guai se permettessi a chicchessia di negarmelo. Guai anche se decidessi di tacere davanti alle non verità scritte e le etichette appiccicatemi in malafede, con l’unico scopo di seminare confusione tra il lettore e l’opinione pubblica in generale.
Ho sentito di albanesi (pochi, per la verità) che hanno definito patetismi toni e contenuti della mia lettera aperta a Silvio Berlusconi. E ho letto l’articolo di un mio altro compatriota che, con l’obiettivo di sbertucciare il mio intervento, nella sua argomentazione infila con disinvolta baldanza grandi nomi della cultura mondiale, nell’intento di conferire solennità, peso e lustro alle sue parole.
Ebbene, per rispetto  ad Angelopoulos, Fò, Leoncavallo e Benigni (e per il rispetto che comunque devo anche a me stessa) mi si rivela evidente la necessità di illustrare un paio di concetti che speravo fossero chiari e noti, ma che pare invece abbiano urgente bisogno d’essere spiegati: la fonte, il ruolo (nel nostro caso : istituzionale), il contesto.
Se Ilir o Hysen o Tani  spara le sue sciocche battutacce al Bar Sport dopo le dieci di sera, sono affari suoi : su ogni possibile considerazione, prevale comunque il suo diritto alla libera espressione. La fonte è una persona come tante altre, che non riveste alcun ruolo istituzionale ma sta solo esercitando da bravo cittadino di uno stato democratico il suo diritto alla libera espressione (per discutibili che siano le sue parole), e il contesto è quello del bistrot a tarda ora, quando magari gli è pure scappato un bicchiere di troppo. Hysen o Ilir ha il diritto di dire quello che vuole – tutt’al più, io mi riservo il diritto di pensare che Ilir è uno stupido, se mi trovo in quel bar e ascolto le loro battute. Se il signor Silvio Berlusconi dice scemenze al Bar Sport, alla stessa ora, la questione diventa un pochino più delicata : la fonte è un notissimo personaggio pubblico, che di giorno ricopre un ruolo istituzionale importantissimo (ma di sera ha pure lui diritto, in una certa misura, alle sue libertà da privato cittadino), e che sta facendo quel che gli pare in un contesto (il Bar Sport) privo di qualsivoglia ombra d’ufficialità. La situazione è delicata – dicevo – perché se passo dalle quelle parti, registro le spiritosaggini di Berlusconi, e l’indomani metto la registrazione online, è possibile che qualcuno prenda nota e con tutta probabilità ne nascerà un piccolo o grande scandalo. Berlusconi si difenderà affermando che « erano battute di spirito espresse a titolo personale e in totale buona fede », e il suo responsabile delle comunicazioni cercherà di gettare sabbia sul fuoco. Faccenda chiusa, con qualche strascico per ragioni di rivalità politiche.
Se invece lo stesso Presidente del Consiglio Berlusconi dice scempiaggini durante una conferenza stampa in ambito internazionale, i termini cambiano radicalmente : la fonte è sempre Silvio Berlusconi (comunque notissimo personaggio pubblico, e non cittadino qualsiasi)), il ruolo è quello di Presidente del Consiglio dei Ministri della Repubblica italiana, dunque Capo dell’esecutivo nonché massimo rappresentante dell’intero Paese nel mondo, e il contesto è quello – ufficialissimo – di una conferenza stampa al termine di un incontro internazionale al vertice. Dunque il peso e il valore delle parole, delle frasi – e giocoforza anche delle battute – è quello che le persone di buon senso attribuiscono in casi del genere : massimo. La lettura, l’interpretazione, la decodifica delle stesse stupidaggini (rispettivamente di Ilir, di Silvio Berlusconi, del Presidente del Consiglio dei Ministri) è di volta in volta completamente diversa. Insomma : stesse parole, messaggi totalmente diversi a seconda di fonte, ruolo, contesto.
(Se Hysen va a urlare le sue baggianate da Bar Sport alla conferenza stampa di Berlusconi e Berisha, a danno di Berlusconi, due ufficiali della Sicurezza faranno probabilmente in modo di impacchettarlo e allontanarlo con maniere più o meno delicate. Semplicemente, e a ragione, perché Hysen in tal,caso ha scelto il contesto sbagliato.)
E’ quindi evidente che le « battute di spirito » del Presidente Berlusconi tali non possono essere considerate. Sono un infelicissimo insulto, tanto più se ampliamo il concetto di contesto : non solo una conferenza stampa come tante altre, bensì insieme al leader di un paese – l’Albania – che purtroppo alla tratta di esseri umani (di « belle ragazze », per essere più espliciti) così tanto ha collaborato, e a causa di quella tratta così tanto ha sofferto. (Ovvio : c’è chi – in Albania come in Italia – da quella tratta ha ricavato enormi profitti. Ma qui mi fermo.) Che quella sortita berlusconiana fosse totalmente inopportuna, anzi : indegna e inaccettabile, qualcuno doveva pur dirlo. Era non solo necessario, bensì doveroso. Il nostro primo ministro non l’ha fatto, anzi, ancora pochi giorni fa ha tentato di giustificare l’insostenibile leggerezza del suo omologo italiano con la solita : « Ormai lui è fatto così, è uno che scherza. »  Ho tutto il diritto di pensarla diversamente, e ho dunque deciso di scrivere una pagina, né più né meno.
E mi soffermo un istante sui commenti dell’onorevole Mark Marku del Partito Democratico del primo ministro Berisha. Resta mia cocciuta e profonda convinzione che davanti allo sputo metaforico di chicchessia sia necessario osare opporsi. E la sottoscritta non si è lasciata andare ad alcuna forma di « patetismo », come affermato da Marku nel corso di una trasmissione televisiva albanese. E ancora : non scrivo per mettersi sotto le luci della ribalta, perché di questo non ho proprio bisogno. Parlo con l’esperienza di chi ha scritto un romanzo, « Sole bruciato », dopo una lunga e ponderata ricerca giornalistica, dopo avere realizzato cinque documentari e servizi tivù che riguardano il traffico di essere umani tra Albania, Italia, Africa occidentale e i paesi dell’ex Unione Sovietica. I lavori tivù sono lì da vedere, a testimonianza che non mento.

Potremmo discutere a lungo, signori del governo albanese e membri dell’opposizione, rappresentanti dei media albanesi eccetera. Sono aperta a ogni confronto, a ogni tavola rotonda, a ogni tentativo di costruire (senza però spararsi addosso in malafede). Vi aspetto, attendiamo le vostre domande : invitate e parlate prima di tutto con quei giornalisti, giornaliste e studenti albanesi in Italia, gli stessi che al cavalier berlusconi hanno scritto una lettera ancora più dura della mia. Invitate e fate parlare la splendida gente che rappresenta la società civile in Albania. Facciamolo, ma per il bene del nostro paese e non nell’interesse delle rispettive sedie e della gloria personale.
Invece di tentare di ridicolizzare il nostro lavoro, signori, provate a prendere il coraggio e date una risposta degna di questo nome a chi si prende gioco del vostro popolo solo per gratuito sollazzo. Nel corso dei secoli è stata la diaspora albanese, come ben sappiamo tutti – in concerto con i personaggi più illuminati e coraggiosi all’interno del paese – a infine condurre l’Albania all’indipendenza nell’ottobre del 1912. Molti illustri uomini della diaspora albanese vennero uccisi, avvelenati, perseguitati, perché combattevano per dare alla nostra minuscola terra la legittimità della sua lingua e della sua cultura e quella dignità che le spettava…

Rivolgo ora la mia attenzione al cappello dell’illusionista in cui ho trovato due giorni fa, gettati alla rinfusa, nomi e concetti ; il cappello in cui si giocherellava con grandi nomi dell’arte e della cultura. Passiamo dunque a Benigni, visto che è stato tirato in ballo. Il suo film La vita è bella nasce da un’idea originalissima, splendida, e coraggiosamente iconoclasta. Ma Roberto Benigni non è mai andato in trasferta ufficiale ad Auschwitz a sciorinare barzellette sull’Olocausto sotto la famigerata scritta Arbeit macht frei con i giornalisti tutt’intorno a sbellicarsi dalle risate. E sono certa che a Benigni non passerebbe mai per l’anticamera del cervello di lasciarsi andare a spiritosaggini sui campi di sterminio nazisti al Bar Sport del suo paesello toscano. Perché in questo caso anche il Bar Sport sarebbe sempre e comunque il contesto sbagliato. Lui ha saputo scegliere quello giusto.

(Lasciamo quindi in pace – suggerirei caldamente – Angelopoulos, Fò, e Leoncavallo : il vezzo di buttar là grandi nomi alla rinfusa si chiama, in inglese, name dropping, ed è abitudine – non solo albanese – un po’ infantile praticata da persone di regola leggermente insicure o che si stanno muovendo in un ambito che le sta mettendo in palese difficoltà, in mancanza di una valigia degli strumenti ben attrezzata.)
Ultimo punto : la presunta indifferenza dello scafato e saggio mondo civilizzato alle sciocche ma innocenti battute del Presidente Berlusconi, anzi, di una tendenza al divertimento di detto mondo occidentale davanti al giocherellone Mister B. – come sostiene l’autore dell’articolo apparso sul qutidiano « Shekulli » Gentjan Vyshka.
E’ falso. Non corrisponde affatto a verità. Qui viene servita al lettore un’informazione sbagliata e in cattiva fede, e come tale produce danno. Come dannoso è il tentativo di ridicolizzare  la mia lettera aperta pubblicata da « Repubblica ». E la falsità dell’informazione è nociva non perché arreca danno a me: in tutta franchezza, non mi potrebbe lasciare più indifferente… La malafede preoccupa per un unico motivo : il nostro ruolo, di gente con la che scrive e analizza, è di informare e non di fuorviare (o disinformare) .
E’ totalmente inesistente la presunta indifferenza del « mondo » nei confronti della gigioneria irresponsabile di Berlusconi. Nonostante lo scarso peso internazionale dell’Albania (per ragioni economiche e demografiche) la freschissima querelle sulle « belle ragazze schipetare » – e lo sdegno espresso da tanti albanesi e tanti italiani – sono stati ripresi in Gran Bretagna dal Daily Telegraph, in Francia da Le Figaro, in Germania dal Tagesspiegel di Berlino (solo per citare alcune testate). Un’agenzia di stampa svizzera ha definito l’ultima berlusconata  « humour nauséabond” (“humor nauseabondo”), precisando che “Le Cavaliere n’en est plus à sa première sortie fracassante, mais on a toujours du mal à s’y habituer” (“il Cavaliere non è alla sua prima sortita devastante, eppure si fa ancora fatica a farci l’abitudine”). Dunque, all’estero trovano il tempo e l’energia per indignarsi dell’ultima esternazione “nauseabonda”  espressa in spregio alle disgrazie e alle sfortune di un piccolo e poco influente paese come il nostro. E io in tutta franchezza non riesco a capire perché dovremmo essere proprio noi a giustificare il gigione in questione, a chinare il capo e dire: “Quanto ci fa ridere, Padrone!”

One Response to “Kapelja e iluzionistit dhe përgjegjësia ndaj fjalëve”